Aydın Dedektif: Bir Kararın Önündeki Soruya Sahada Görülenle Cevap

Aydın Dedektif’in çalışma alanı ilin on yedi ilçesinin tamamıdır. Ortada il merkezi Efeler var; eski merkez ilçenin yerini 2014’te o aldı. Efeler’in hemen batısında İncirliova, Denizli yolu üzerinde Köşk, İzmir yönünde Germencik, güneyinde Koçarlı durur. Muğla yoluna doğru Çine ve onun da ötesinde Karpuzlu uzanır. Bu ilçelerden gelen işler il merkezinden kurulur.

Vadinin doğu yarısındaki büyük çarşı Nazilli: Sultanhisar, Kuyucak ve Buharkent vadinin içinde, Yenipazar, Bozdoğan ve Karacasu ise güney kenarında ona bağlanır. Buharkent’ten Denizli’ye gitmek, Efeler’e gitmekten daha kısadır; o tarafın hayatı biraz da doğuya bakar.

Batıda Söke, kıyıya açılan iki ilçenin yolunu tutar: Kuşadası ve Didim. Kuşadası’nın kuzeyi İzmir’in Selçuk ilçesine, Didim’in Akbük koyu ise Muğla tarafına komşudur. Her ilçe için planı değiştiren tek satırlık bilgi ilçeler sayfasında toplu duruyor; adı birden çok ilçede geçen mahalleler de orada.

Bir dedektifin gününü belirleyen şey, işin geçtiği yerlerin birbirine uzaklığıdır ve Aydın’da bu uzaklık tek bir noktadan ölçülmez. Efeler il merkezi ve güneydeki Koçarlı, Çine, Karpuzlu ile çevresinin başlangıç noktasıdır. Nazilli, doğudaki altı ilçeye Efeler’den belirgin biçimde daha yakındır. Söke de Kuşadası ile Didim’in il içindeki en yakın çarşısıdır. Sorunuz bu üç çarşıdan hangisine yakın bir yerde geçiyorsa plan oradan kurulur.

Bu sizin için somut bir şey değiştirir. Bir işin iki ucu farklı çarşılara düşebilir: ortaklık teklif eden işletme Söke’de, teklifi getiren kişi Kuşadası’nda oturuyor olabilir; alınacak parsel Karpuzlu’da, satıcı Nazilli’de yaşıyor olabilir. Böyle bir işte iki uç ayrı ayrı yazılır; hangi günün hangi yere ayrıldığı kapsamda görünür ve yolda geçen zaman sizin bilmediğiniz bir kalem olarak kalmaz.

Bazı ilçelerin günlük hayatı komşu illere de uzanır: Buharkent’te alışveriş Denizli’ye, Kuşadası’nda iş ve yol İzmir’e bakabilir. Aydın’da kalan kısım ile öbür ilde kalan kısım konuşulurken ayrı tutulur. Kâğıtta İzmir ya da Milas yazan yerler için Kuşadası, Akbük ve Buharkent notu ayrıca okunabilir.

Yollar da bu düzeni izler. Demir yolu vadinin içinden Nazilli’ye uzanır, Germencik’in Ortaklar mahallesinde ayrılan kolu Söke’ye iner; Aydın-Denizli otoyolu da vadi boyunca uzanır. Çıldır Havalimanı’nda tarifeli yolcu uçuşu bulunmadığından, Aydın’a uçakla gelinen ve buradan uçakla gidilen kapı İzmir’deki havalimanıdır. Haber beklenen bir yakın söz konusuysa ya da konunun bir ucu başka bir şehirdeyse bu bilgi, ilk görüşmede yerlerin sırasını belirlerken işe yarar.

İlk görüşme üç soru etrafında döner.

Bu üçü belli olduğunda işin hangi yerlerde ve kaç günde yürüyeceği de şekillenmeye başlar.

İlk sorunun cümlesi, sahada cevabı olan bir cümleye çevrilir. “Bu ortaklık güvenli mi?” sorusunu sokakta kimse göremez; “teklifte adı geçen işletme o adreste çalışıyor mu, kapısında iş dönüyor mu?” sorusu görülebilir. “Bu arsa iyi bir yatırım mı?” yerine “gösterilen parsel ilandaki yer mi, yoldan girişi var mı?” diye sorulur. Evlenmeyi düşündüğünüz kişi için de “dürüst mü?” yerine “sözünü ettiği iş yeri o adreste duruyor mu, orada çalıştığı görülüyor mu?” sorusu kurulur. Bu çeviri, işin kapsamını ve raporun neye cevap vereceğini baştan belli eder.

Sıra önemlidir, çünkü üçüncü soru en az düşünülenidir. Ödemesi on gün sonra yapılacak bir ev için yapılan çalışma ile kararı aylara yayılmış bir aile meselesi için yapılan çalışma aynı biçimde planlanmaz. Tarih baştan söylendiğinde gün seçimi o tarihe göre yapılır.

Bu aşamada şüphenizi kanıtlamanız beklenmez. Tahminlerinizi de anlatabilirsiniz; onlar planın bir maddesi olarak yazılır ve sahada sınanır. Elinizde bir adres, bir iş yeri adı ya da bir fotoğraf varsa işe yarar; yoksa görüşme yine başlar, eksik olan şey birlikte belirlenir. Sizden yalnız bu işi planlamak için gereken bilgi istenir.

“Nerede” sorusuna en kullanışlı cevap ilçe ve mahalle adıdır. Tam adres bilinmiyorsa mahalle ile yakınındaki bilinen bir yer, ya da WhatsApp’tan gönderilen bir konum da yeter. Kâğıtta yazan eski bir köy adı da işe yarar; bugün hangi ilçenin mahallesi olduğu ilçeler sayfasındaki kutudan bulunur.

İlk mesajınıza birkaç kısa soruyla dönülür. Bu sorular konuşmanın akışı içinde gelir: kişiyi nereden tanıdığınız, söz konusu yerin size ne zaman ve kimden söylendiği, şimdiye kadar kendi gördükleriniz. Bazen bu konuşmanın sonunda sorunun sahada görülecek bir yanı olmadığı anlaşılır; bunu iş başlamadan duymuş olursunuz.

Konuşulanlar sonunda kısa bir kapsam metnine dönüşür: hangi soru, hangi yerler, kaç gün, rapor nasıl teslim edilecek. Saha çalışması bu metin size ulaşıp onay verdikten sonra başlar. Onaydan önce soruyu daraltabilir, bir yeri çıkarabilir ya da işi hiç başlatmayabilirsiniz.

Rapor gün gün yazılır. Her satırda tarih, saat aralığı, yerin türü, orada görülen, fotoğrafın neyi gösterdiği ve o gün görülemeyen şey yer alır. Son sütun önemlidir: bir şeyin görülememesi de bilgidir, ama boşluk tahminle doldurulmaz. Aşağıdaki satırlar yalnız biçimi göstermek için yazıldı; bir kişiye ya da yere ait değildir.

Aydın Dedektif herkesin girebildiği yerlerde, gözle ve fotoğrafla çalışır. Kurum kayıtlarına erişim, sahte profil, gizli ses kaydı, araca takılan cihaz, kişinin hesaplarına ya da telefonuna ulaşmak ve kapalı alanlara girmek bu çalışmanın yöntemleri arasında yer almaz; rapordaki her satır, o gün o sokaktan geçen herkesin görebileceği bir şeye dayanır.

Sık sorulanların tamamı